Darmowe narzędzie dla technologów
Kalkulator tolerancji podaje odchyłkę górną i dolną, wymiar maksymalny i minimalny oraz wartość tolerancji IT dla dowolnej średnicy od 1 do 500 mm i klasy według ISO 286. Wpisz wymiar nominalny, wybierz otwór lub wałek, odchyłkę podstawową i klasę IT. W drugiej zakładce policzysz luz albo wcisk pasowania, na przykład H7/g6.
Wartości z tablic ISO 286-1 i ISO 286-2. Przed wysłaniem rysunku do produkcji sprawdź z normą.
02Oznaczenie
Litera i liczba
Oznaczenie tolerancji składa się z litery i liczby. Litera to odchyłka podstawowa, czyli położenie pola tolerancji względem wymiaru nominalnego. Liczba to klasa tolerancji IT, czyli szerokość tego pola. Wielka litera oznacza otwór, mała wałek, więc H7 i h7 mają tę samą szerokość, ale leżą po przeciwnych stronach linii zerowej.
Odchyłka podstawowa
Dla H otworu odchyłka dolna wynosi zero, a pole leży nad wymiarem nominalnym. Dla h wałka zero to odchyłka górna, a pole leży pod nim. Litery od a do g (i od A do G) dają wałki mniejsze i otwory większe od nominału, a litery od k do zc przesuwają pole w stronę wcisku. Odchyłki js i JS są symetryczne: plus minus połowa IT.
Klasa IT
Klasa IT rośnie z wymiarem. Ta sama klasa IT7 to 15 µm dla Ø10, 25 µm dla Ø50 i 35 µm dla Ø100. Dlatego tolerancji nie da się podać bez wymiaru, a granica przedziału ma znaczenie: Ø50 należy do przedziału powyżej 30 do 50 mm włącznie, a nie do 50-80.
EI = 0, ES = +ITes = 0, ei = -IT±IT/203Tabela
Tabela tolerancji poniżej zawiera odchyłki górne i dolne w mikrometrach dla klas, które najczęściej pojawiają się na rysunkach: otwory H7 i H8 oraz wałki h6, h7, g6, f7, k6 i p6. Wartości pochodzą z tablic ISO 286-2 i dotyczą przedziałów wymiarowych do 500 mm.
| Wymiar [mm] | H7 | H8 | h6 | h7 | g6 | f7 | k6 | p6 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| do 3 | +10 / 0 | +14 / 0 | 0 / -6 | 0 / -10 | -2 / -8 | -6 / -16 | +6 / 0 | +12 / +6 |
| pow. 3 do 6 | +12 / 0 | +18 / 0 | 0 / -8 | 0 / -12 | -4 / -12 | -10 / -22 | +9 / +1 | +20 / +12 |
| pow. 6 do 10 | +15 / 0 | +22 / 0 | 0 / -9 | 0 / -15 | -5 / -14 | -13 / -28 | +10 / +1 | +24 / +15 |
| pow. 10 do 18 | +18 / 0 | +27 / 0 | 0 / -11 | 0 / -18 | -6 / -17 | -16 / -34 | +12 / +1 | +29 / +18 |
| pow. 18 do 30 | +21 / 0 | +33 / 0 | 0 / -13 | 0 / -21 | -7 / -20 | -20 / -41 | +15 / +2 | +35 / +22 |
| pow. 30 do 50 | +25 / 0 | +39 / 0 | 0 / -16 | 0 / -25 | -9 / -25 | -25 / -50 | +18 / +2 | +42 / +26 |
| pow. 50 do 80 | +30 / 0 | +46 / 0 | 0 / -19 | 0 / -30 | -10 / -29 | -30 / -60 | +21 / +2 | +51 / +32 |
| pow. 80 do 120 | +35 / 0 | +54 / 0 | 0 / -22 | 0 / -35 | -12 / -34 | -36 / -71 | +25 / +3 | +59 / +37 |
| pow. 120 do 180 | +40 / 0 | +63 / 0 | 0 / -25 | 0 / -40 | -14 / -39 | -43 / -83 | +28 / +3 | +68 / +43 |
| pow. 180 do 250 | +46 / 0 | +72 / 0 | 0 / -29 | 0 / -46 | -15 / -44 | -50 / -96 | +33 / +4 | +79 / +50 |
| pow. 250 do 315 | +52 / 0 | +81 / 0 | 0 / -32 | 0 / -52 | -17 / -49 | -56 / -108 | +36 / +4 | +88 / +56 |
| pow. 315 do 400 | +57 / 0 | +89 / 0 | 0 / -36 | 0 / -57 | -18 / -54 | -62 / -119 | +40 / +4 | +98 / +62 |
| pow. 400 do 500 | +63 / 0 | +97 / 0 | 0 / -40 | 0 / -63 | -20 / -60 | -68 / -131 | +45 / +5 | +108 / +68 |
ISO 286-1:2010, tablice 1-3; ISO 286-2:2010. Przedział: powyżej pierwszej wartości do drugiej włącznie.
Przykład odczytu: wałek Ø40 g6 ma odchyłki -9 i -25 µm, więc jego wymiar mieści się między 39,975 a 39,991 mm. Inne klasy, w tym M, N, P, R, S i klasy od IT5 do IT11, policzysz w kalkulatorze powyżej.
04Pasowania
Ø25 mm, układ stałego otworu
Jasnoniebieskie pole to otwór, granatowe wałek, kreska to wymiar nominalny Ø25. Wałek cały pod otworem: zawsze luz (zielony pas). Wałek cały nad otworem: zawsze wcisk (fioletowy). Pola na wspólnej wysokości: luz albo wcisk, zależnie od wykonanych wymiarów (pomarańczowy).
ES - eiLuz minimalnyEI - esW układzie stałego otworu wszystkie otwory mają odchyłkę H, a charakter pasowania zmienia się doborem wałka: H7/g6 jest luźne, H7/k6 mieszane, H7/p6 ciasne. To układ domyślny w budowie maszyn, bo otwór wykonuje się narzędziem o stałym wymiarze, a wałek łatwo zmierzyć i dotoczyć.
Układ stałego wałka, z wałkiem h i otworami o różnych literach, stosuje się wtedy, gdy na jednym gładkim wałku siedzi kilka elementów z różnymi pasowaniami, przy prętach ciągnionych w klasie h oraz przy zewnętrznych pierścieniach łożysk tocznych.
05Technologia
Klasa IT na rysunku wyznacza technologię, bo każda metoda obróbki ma swój zakres osiąganej dokładności. Orientacyjnie: obróbka zgrubna daje IT12-IT14, zwykłe toczenie wykańczające IT8-IT9, dokładne toczenie IT7, a szlifowanie IT5-IT6. Każdy krok w dół to wolniejsze parametry, dodatkowe przejście, a często dodatkowa operacja i pomiar.
Przy otworach H7 typową drogą jest wiercenie i rozwiercanie albo wytaczanie na gotowo. Wałek h6 pod łożysko zwykle wymaga szlifowania lub bardzo starannego toczenia z kontrolą każdej sztuki. Jak przekłada się to na czas obróbki, policzysz w kalkulatorze parametrów skrawania, a jak dokładność wiąże się z procesem, wyjaśnia artykuł o obróbce skrawaniem.
06ISO 2768
Wymiary bez indywidualnej tolerancji na rysunku podlegają tolerancjom ogólnym, jeśli w tabliczce jest wpis ISO 2768. Klasa m (średnia) jest najczęstsza i dla wymiaru 6-30 mm daje ±0,2 mm, a dla 30-120 mm ±0,3 mm. Klasa f jest mniej więcej dwa razy dokładniejsza, c i v służą do części zgrubnych. Wartości dla wymiarów od 0,5 do 4000 mm podaje tabela poniżej i trzecia zakładka kalkulatora.
| Klasa | 0,5-3 | 3-6 | 6-30 | 30-120 | 120-400 | 400-1000 | 1000-2000 | 2000-4000 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| f - dokładna | ±0,05 | ±0,05 | ±0,1 | ±0,15 | ±0,2 | ±0,3 | ±0,5 | - |
| m - średnia | ±0,1 | ±0,1 | ±0,2 | ±0,3 | ±0,5 | ±0,8 | ±1,2 | ±2 |
| c - zgrubna | ±0,2 | ±0,3 | ±0,5 | ±0,8 | ±1,2 | ±2 | ±3 | ±4 |
| v - bardzo zgrubna | - | ±0,5 | ±1 | ±1,5 | ±2,5 | ±4 | ±6 | ±8 |
ISO 2768-1:1989, tablica 1. Przedział: powyżej pierwszej wartości do drugiej włącznie, pierwszy od 0,5 mm. Kreska: wartość nieznormalizowana.
07FAQ
Czytaj dalej na blogu:
Tolerancja h7 to pole tolerancji wałka o odchyłce podstawowej h i klasie IT7. Odchyłka górna wynosi zero, a dolna jest równa minus wartości IT7 dla danego przedziału wymiarowego. Wałek h7 nigdy nie jest większy od wymiaru nominalnego, a może być mniejszy o 10 do 63 µm, zależnie od średnicy.
Dla Ø20 mm tolerancja h7 ma odchyłkę górną 0 i dolną -21 µm, bo Ø20 leży w przedziale powyżej 18 do 30 mm, gdzie IT7 wynosi 21 µm. Wałek musi więc mieć wymiar od 19,979 do 20,000 mm. Otwór H7 o tej samej średnicy mieści się między 20,000 a 20,021 mm.
H7 dotyczy otworu, a h7 wałka. Oba pola mają tę samą szerokość IT7, ale H7 leży nad wymiarem nominalnym (od 0 w górę), a h7 pod nim (od 0 w dół). Para H7/h7 daje pasowanie luźne z luzem minimalnym równym zeru, stosowane do części ustalanych i montowanych ręcznie.
H7/g6 to pasowanie luźne w układzie stałego otworu: otwór H7 i wałek g6. Dla Ø25 luz wynosi od 7 do 41 µm. Stosuje się je do precyzyjnego prowadzenia z małym luzem, na przykład sworzni prowadzących, kół zmianowych i tulei ustalających, gdzie części muszą się przesuwać bez wyczuwalnego bicia.
Luz maksymalny to odchyłka górna otworu minus odchyłka dolna wałka, a luz minimalny to odchyłka dolna otworu minus odchyłka górna wałka. Wynik ujemny oznacza wcisk. Jeśli oba wyniki są dodatnie, pasowanie jest luźne, jeśli oba ujemne, ciasne, a przy różnych znakach mieszane.
Norma podaje wartości IT zaokrąglone i to one obowiązują na rysunku. Wzór na jednostkę tolerancji daje wyniki różniące się o 1-2 µm od tablic, a przy odchyłkach podstawowych norma ma też wyjątki, jak dodatek delta dla otworów K, M, N i P-S. Kalkulator korzysta wyłącznie z tablic ISO 286.
Każda klasa IT mniej to dłuższe wykańczanie, czasem szlifowanie. W MetronQ klient zaznacza na modelu 3D otwory pasowane i powierzchnie o ciaśniejszej tolerancji, a silnik dolicza czas ich wykończenia i kontroli. Technolog widzi pasowania i tolerancje powierzchni jako osobne pozycje w rozbiciu ceny, zanim ją zatwierdzi. Jak zawężenie tolerancji zmienia czas i cenę obróbki, opisaliśmy w artykule tolerancje a cena obróbki CNC.